LA TRADITION ET LES TRADITIONS
archevêque d'Héliopolis, dans le recueil Christianskoe vozsoedinenie
Ekumenitcheskaia problema e Pravolslavnom soznanii, Paris, s. d. (1932),
p. 38-39 (cité dans Irénikon, 1933, p. 307). Comp. M. JUGIE, Theol.
dogm. Christian. Oriental. diss., Paris, 1931, t. IV, p. 485 s.
NOTES DE L'EXCURSUS B
I. CAJETAN, De Comparatione auctoritatis Papae et Concilii (1511),
éd. V.-I. POLLET, Rome, 1936, nº 166, p. 81 : « Quod datus sit ei
(Ecclesiae) a Deo... par revelationam in sacra Scriptura, vel traditione
Apostolorum, vel in sanctis doctoribus aut determinatione apostolica
contentam... »
JEAN DRIEDO : « Et quamvis ecclesia non possit aut definire aliquid
contra scripturas sacras, aut extra scripturas sacras condere novum fidei
articulum, qui non antea fuerit de veritate fidei, nec discernere quodli-
bet pro suo arbitrio, nec augere evangeliorum numerum: utique tamen
potest per spiritum veritatis semper in se habitantem, docere id quod
pridem occultum erat et ad fidei veritatem pertinebat declarare et
manifestare, vel ex scripturis sacris iam manifestatis, vel etiam tra-
ditionibus apostolicis ad nos serie tracta devolutis, vel alias divinitus
revelatis» (De ecclesiasticis scripturis et dogmatibus, II, 3, éd. Louvain
1550, fol. 61 v.).
2. In Joan. Ev. tract., XXVI, 6, 7 (P. L., 35, 1609-1610); De gratia
Christi et pec. or., I, 24, 25 (44, 373); De bapt., II, 5, 6 (43, 129-130);
De praed. sanct., I, 1, 2 et 4, 8 (44, 962 et 966).
3. A propos du corps des martyrs d'Agaune, il est dit : « Theodoro
eiusdem loci episcopo reuelata traduntur » (ve s.). P. LEJAY (dans Rev.
Hist. littér. rel., 1Ì (1906), p. 265) s'élevait contre l'interprétation
d'A. Hauck attribuant cette découverte à une révélation, et il écrivait :
« Dans le latin du temps, le mot signifie « découverts »... » On pourrait
même penser tout simplement à une exhumation. Cf. le 4º des sens
que donne Du CANGE, s. v.
4. HUGUES DE SAINT-VICTOR distingue : « Modi duo et viae duae et
manifestationes duae, quibus a principio cordi humano latens proditus
est et iudicatus occultus Deus : partim, scilicet ratione humana, partim
revelatione divina »; en chacune on peut distinguer une action inté-
rieure et une action extérieure : « Similiter et revelatio divina duplici
insinuatione eum, qui nesciebatur vel dubie credebatur et non cogni-
tum indicavit, et partim creditum asseruit. Nam humanam ignorantiam
nunc intus per aspirationem illuminans edocuit, tunc vero foris vel per
doctrinae eruditionem instruxit vel per miraculorum ostensionem
confirmavit » (De sacram., I, 3, 3; P. L., 176, 217). Revelatio est ici
réservé à la connaissance ou manifestation de lui-même dont Dieu a
l'initiative et que l'homme, d'une certaine façon, re oit. La Summa
Sententiarum nous semble résumer cette doctrine : « Revelatio divina
autem fit duobus modis: interna inspiratione et disciplinae eruditione,
quae foris fit per facta et dicta » (tr. i, c. 2; P. L., 175, 45 D-46 A).
5. « Duo sunt modi revelationis: unus quidem modus est per lumen
178
