}
1
EXCURSUS C
LIMITES MISES AU POUVOIR ECCLÉSIASTIQUE
OU A SON EXERCICE
A) LE PAPE A POUVOIR
DANS LE CADRE DU DONNÉ RÉVÉLÉ, NON SUR LA RÉVÉLATION.
a) Canonistes.
YVES DE CHARTRES (Decr., prol.; P. L., 161, 50 s.), suivi par PIERRE
LE VÉNÉRABLE (Ep. I, 28; P. L., 189, 148): il y a des mandata divina
immobilia, dont on ne peut dispenser : « Quas lex aeterna sanxit; quae
observatae ad salutem conferunt, non observatae, eamdem auferunt. >>
-
GRATIEN, C. 2, D. XV (FRIEDBERG, col. 35) citait le texte où
S. Grégoire déclarait vénérer les quatre premiers conciles œcumé-
niques à l'instar des quatre Évangiles. Ce fut souvent, pour les cano-
nistes, l'occasion de préciser les limites du pouvoir du pape (BR. TIER-
NEY, The Foundations of the Conciliar Theory..., Cambridge, 1955,
p. 49). Ainsi la Summa Coloniensis (anglo-normande, v. 1170) :
<«< Quae (IV conc.) nullo dispensationis colore vel mutare vel mutilare
nec ad unum iota S. Romana ecclesia praevalet » (cité par F. v. SCHULTE
Z. Gesch. d. Lit. über d. Dekret Gratians. Zweiter Beitrag. Wiener
Sitzungsber., 1871, p. 19); de même la Summa Lipsiensis (v. 1186,
SCHULTE, ibid. et R. SOHM, Kirchenrecht, II, p. 96) : « Ea quae in lege
et evangelio, in apostolis et in IV conciliis generalibus continentur,
indispensabilia sunt, dum tamen sint statuta de statu generali ecclesiae
vel de articulis fidei. » GRATIEN précisait aussi C. 6, C. XXV, q. I
(col. 1008) que le pape ne peut porter de loi que là où « Evangelistae
271
