LA TRADITION ET LES TRADITIONS
·
aliquid nequaquam dixerunt ». - Des Dist. (canon.) de Munich,
C. L. M., 16084 (citées par A. LANDGRAF, Dogmengesch. d. Früh-
scholastik, 1952, t. I, p. 32, n. 7) parlent dans le même sens. Summa
Parisiensis (v. 1170), Ad C. 25, q. 1, éd. T. P. MCLAUGHLIN, Toronto,
1952, p. 230): « Quaedam sunt quae in octo conciliis sunt celebrata,
quae profitetur summus pontifex usque ad unum iota servaturum, et
illa similiter Romana ecclesia non potest mutare... Illa igitur decreta
quae dicunt summum pontificem decessorum suorum statuta mutare
non posse, intelligenda sunt de illis quae ad fidem specialiter pertinent,
sine quibus haberi salus aeterna non potest. »>-Lex et Evangelium
sont, pour la Summa Reginensis (entre 1187 et 1191), la limite mise à
la possibilité qu'aurait le pape de « contra voluntatem suorum cardi-
nalium aliquid instituere » (in D. IV, c. 3, cité par A. M. STICKLER,
dans Studia Gratiana, Bologne, 1955, t. III, p. 394). La Glossa
Palatina (1210-1215) sur le Décret, l. cit., précise « nec enim potest
(papa) ire contra haec concilia in hiis scilicet quae ad fidem pertinent
vel bonos mores » (cité par B. TIERNEY, op. cit., p. 49, n. 4). — De
même la Glossa Ordinaria de Jean le Teutonique (v. 1217): ibid. —
De même encore INNOCENT IV : « Non dispensat papa contra Apos-
tolum in his quae pertinent ad articulos fidei et forte in his quae per-
tinent ad generalem statum ecclesiae » (Comm. ad I. xxi, 2: cité par
TIERNEY, op. cit., p. 89). — GUY DE BAISIO († 1313), citant Alanus
Anglicus, qui lui est antérieur de près d'un siècle, précise en quel sens
on peut dire que le pape fonde un nouvel articulus fidei : « ubi notat
Alanus, quod ante illam diffinitionem de qua loquitur ipsa decretalis,
contrarium dicere licebat, cum prohibitum non esset. Sed post nequa-
quam. (...) Et ita papa potest facere novos articulos fidei : quod verum
est in una acceptione huius vocabuli fidei articulus, id est tale, quod
credi oporteat. (...) Nota tamen quod stricte appellantur articuli hoc
nomine illi soli qui in symbolo apostolorum continentur... » (cité par
FR. V. SCHULTE, Die Stellung (cf. supra, p. 151); Anhang, p. 266). -
Cette question était délicate: Jean XXII avait imposé au canoniste
Jesselin de Cassagne de corriger ce qu'il avait dit dans son commen-
taire de ses Extravagantes, tit. XIV, ad decr. Cum inter nonnullos.
On avait estimé satisfaisant le texte suivant : «Potest etiam articulum
fidei facere (papa) si sumatur articulus non proprie, sed large, pro
illo quod credere oporteat, cum prius ex precepto ecclesie necessario
credere non oporteret. (...) Per jam dicta vera non credas Papam posse
facere novum articulum, per quem nova fides indicatur aut veri-
tati fidei detrahatur aliquid vel accrescat quoad substantiam » (cf.
272
