NOTES DU CH. V
39. Voir H. DE LUBAC, Corpus mysticum. L'Eucharistie et l'Église au
Moyen Age (Théologie, 3), Paris, 1944, ch. VII, p. 165 s.
40. S. HILAIRE, Ad Constantium, II, 9 (P. L., 10, 570 A); S. JÉRÔME,
Adv. Luciferianos, 28 (23, 182 A); cf. Com. in Gal., 1: « Lex evangelica
non in Scripturis est, sed in sensu, non in verborum foliis, sed in radice
rationis » (26, 386).
41. ALAIN DE LILLE, De Fide catholica, lib. I, c. 30 (P. L., 210, 333).
Samuel WERENFELS a donné, en 1718, une autre formule, souvent
citée (Opuscula theol., Bâle, 1718, p. 859: S. Scripturae abusus. Cité par
KROPATSCHECK, op. cit., p. 8) :
Hic liber est in quo sua quaerit dogmata quisque,
Invenit et pariter dogmata quisque sua.
42. Voir E. H., p. 182, n. 26.
C
43. Voir notre Vraie et Fausse Réforme dans l'Église, Paris, 1950,
p. 519. Ajouter, outre le texte cité supra, n. 25, ces deux-ci, qui sont
de la période catholique de Luther: 1º « Omnes heretici et superbi et
diffidentes hanc habent conditionem, quod non contenti de iis, que
expressa continet Scriptura et manifesta agit practica Ecclesie, aliter
insuper etiam sibi volunt probationem illorum fieri (...). Adeo increduli
et rebelles sunt, ut potius omnem scripturam negent aut corrumpunt
et contra tot generationum Ecclesiam pugnent: quam suum sensum
captivent in obsequium Christi '. Omnia revocant in dubium et in ques-
tiones, que per tot secula sunt servata et pro quibus tot martyres
occubuerunt (...). Igitur nolle credere et omnia in dubium revocare ac
si novam doctrinam expectare hec est gravissima tentatio domini.
Cave ergo, o homo: sed humiliter disce sapere et ne novus author
transgrediaris limites quos posuerunt patres tui. Sed interroga patrem
tuum et dicet tibi '. Spiritum enim legis posuit deus non in litteras in
papyro positas, in quas heretici confidunt, sed in homines officiis et
ministeriis prepositos, ut ex illorum ore requiratur. Alioquin quid faci-
lius diabolo quam seducere eum, qui suus Magister esse nititur in
Scripturis reiecto hominis ministerio? Unum verbum male intellectum
in tota Scriptura confusionem facere potest... » (Scholies sur le Psau-
tier, in Ps, 77, 25 (éd. Weimar, 3, 578-579)). 2° « Unde nec intellectus
Scripture alicui sufficit, nisi tradat se in magisterium hominis discreti
vel superioris. Nescit enim quando et quomodo applicare eam debet,
nisi ex obedientia et directione alterius erudiatur. Sic enim deus vult
hominem per hominem salvare ut nullus contra alium superbiat, quasi
non indigeat alterius, sed solius dei nutu dirigatur (...). Erraverunt in
solitudine, scilicet extra communionem Ecclesiae, et in inaquoso, licet
sibi non ita tunc videatur » (Dictata sup. Psalter., in Ps, 106 (4, 211)).
44. Voir sermon du 20 juillet 1525 (Weimar, 17/1, p. 362 s.). Les
faux prophètes « verbum furen », « meisterlich furen scripturam ». « Hic
queruntur ubique : scriptura est verus liber heresum. Verum est, quia
nullo libro abutuntur homines quam isto. Dicere quoque possum deum
ein buben got propter abutentes ejus nomine. Non legendus iste liber,
quia omnes hereses inde promanant. Dicam: ergo non nominandum
nomen dei, quia in nomine eius incipitur als ungluck (idée fréquente
chez Luther: référence en n.). Si abutimur nomine dei, monet nos,
sic scriptura est nostrum refugium: Si abuteris, etc. » (p. 363-364).
Luther répond par l'analogia fidei ou rapport au centre de la Révéla-
311
