LA TRADITION ET LES TRADITIONS
EXCURSUS B
1. Voir études citées à la Bibliographie; tout récemment encore,
dans E. T. L., 1962, p. 76.
2. En particulier S. AUGUSTIN, De Pecc. mer. et remiss., II, 36, 59
(P. L., 44, 186): l'Écriture propose clairement ce que l'homme ne peut
ignorer sans risquer son salut; C. Faustum, XXII, c. 95 et 96 (42, 464);
De Doctr. christ., II, 9, 14 (34, 42) : « Iis enim quae aperte in Scripturis
posita sunt, inveniuntur illa omnia quae continent fidem moresque
vivendi, spem scilicet atque caritatem de quibus libro superiore trac-
tavimus. » Voir Alcuin, Théodulphe d'Orléans et Bruno de Segni cité
supra, ch. V, n. 10 (Bruno : « ... Unumquodque Evangelium per se
universo mundo sufficeret ad fidem, doctrinam et salutem »); S. BONA-
VENTURE : « Veritas enim fidei et vitae sanctitas non aliunde quam ex
scripturarum fonte hauritur » (Opusc., 13: Determinationes..., p. 1, q. 3;
Opera, éd. QUARACCHI, VII, p. 339).
3. S. CYRILLE DE JÉRUSALEM, Catech., IV, n. 17 (P. G., 33, 476-477);
S. JEAN CHRYSOSTOME, In Epist. 2 ad Thess., hom. 3, 4: « Tout est clair
et droit dans les divines Écritures, elles nous font connaître tout ce qui
est nécessaire » (P. G., 62, 485); S. CYRILLE D'ALEXANDRIE, In Joan.,
lib. XII: «< Tout ce que le Seigneur a fait n'a pas été fixé par écrit (il
s'agit de Jn, 21, 25), mais seulement ce qu'on a estimé suffisant, soit par
rapport aux mœurs, soit par rapport aux dogmes, pour parvenir à la Cité
d'en haut, brillant d'œuvres et de vertus, afin d'être réunis à la Cité des
Premiers-nés » (P. G., 74, 756); commentant le même verset de Jn, 21,
25, EUTHYME ZIGABÈNE († 1022) écrit : « Ils n'ont écrit que ce qui était
le plus utile et le plus nécessaire pour la religion et la foi...; à celui qui
reçoit cela, les autres choses ne seront pas nécessaires » (Com. in Joan. :
P. G., 129, 1501).
4. De Concordia praescientiae Dei cum libero arbitrio, q. 3, c. 6 (P. L.,
158, 528 B).
5. « Nec rectae confessioni officit, si nonnulla confessionis verba in
canonicis minime reperiantur scripturis. Ob hoc enim maxime symbola
conciliorum scripturis illis sunt superaddita, ut illi doceant vel disserant
quae ili aperte non habentur. Quis enim Trinitatem, vel tres personas
in ea sibi coaeternas et coaequales, quarum unaquaeque sit Deus, in
illis scripturis dici meminerit, aut Pilatus Pontius appellari, aut ad
inferos animam descendisse Christi, et alia quaedam quae in verbis
non continentur canonicis? Multa profecto fidei necessaria post Evan-
gelium ab apostolis vel apostolicis viris addita sunt, quae ex verbis
evangelicis, minime comprobantur, sicut est de virginitate Matris
Domini etiam post partum jugiter conservata, et de aliis fortasse mul-
tis» (Introd. ad theol., lib. II, c. 14: P. L.,.178, 1076).
6. Pour S. BONAVENTURE, ce sacrement avait été institué par l'Esprit
Saint après la Pentecôte (IV Sent., d. 7, a. 1, q. I, ad 1 (Quar.,ÏV,p. 164)).
7. Notons ce témoignage du moine BOSON (vers 1140?): « Porro si
sacramentum nominatur, non tamen inter illa generalia ac principalia
sacramenta annumeratur, sine quibus christiana salus non habetur »
(J. LEBOURLIER, Un témoin de l'élaboration de la liste des sacrements,
dans R. T. A. M., 21 (1954), p. 130-137 : p. 130). Pour le vocabulaire,
346
