NOTES DE L'EXC. B
cf. ROLAND BANDINELLI (Alexandre III), « sacramenta necessitatis >>
(GIETL, Die Sentenzen..., Freiburg, 1891, p. 261-262): Roland est de
l'école d'Abélard.
8. On invoquait parfois, pour la confirmation, Mt, 19, 13 (S. THO-
MAS, IV Sent., d. 7, q. I, a. I, ad 1). De toute façon, disait S. Thomas,
la forme de ce sacrement est connue par la tradition orale (ibid., q. 1,
a. 3).
9. IV Sent., d. 23, q. 1, a. 1, qª 3, ad 1 : « Multa Dominus fecit et
dixit quae in Evangeliis non continentur. Illa enim praecipue curave-
runt Evangelistae tradere quae ad necessitatem salutis et ecclesiasticae
dispositionis pertinent; et ideo potius institutionem baptismi et poeni-
tentiae et eucharistiae et ordinis a Christo factam narraverunt quam
extremae unctionis vel conformationis, quae neque sunt de necessitate
salutis neque ad dispositionem sive distinctionem Ecclesiae pertinent... »
(Cf. Ia IIae, q. 108, a. 2.)
10. De Veritate, q. 14, a. II, c. (Deus est provisurus in omnibus
necessariis ad salutem) et ad I (hoc ad divinam Providentiam pertinet
ut cuilibet provideat de necessariis ad salutem).
II. Relevons, à propos de Jn, 21, 25 : « Non omnia scripta sunt, sed
quae sufficiunt ad fidem nostram » (Com. in Joan., c. 20, n. 6 : éd. Qua-
racchi, VI, p. 516); « Omnis veritas salutaris vel in Scriptura est vel
ab ea emanat vel ad eam reducitur » (Sermo I in Circumcisione Domini,
IX, p. 138).
12. Sum. theol., p. I, tract. I, q. 3, memb. 2, sed c. 2 (éd. BORGNET,
t. XXXI, p. 16), avec référence à lib. XIV De Trinitate. Il s'agit certai-
nement du passage (De Trin., XIV, 1, 3 : P. L., 42, 1037) où, après avoir
distingué sagesse et science, celle-ci étant la connaissance des choses
humaines, Augustin dit s'intéresser non à toute science, non à tout ce
qu'on peut chercher à savoir des choses humaines, mais seulement à
ce par quoi la foi salutaire, celle qui conduit à la vraie béatitude, est
engendrée, nourrie, défendue, fortifiée. Ce texte de S. Augustin est cité
par S. THOMAS, Sum. theol., Iª, q. 1, a. 2, s. c. : on notera, ibid., ad 2,
« Scriptura seu sacra doctrina ». Il est cité par exemple encore par GRÉ-
GOIRE DE RIMINI († 1358) qui écrivait : « Constat quia quidlibet tale vel
expresse secundum se continetur in sacra scriptura vel ex contentis in
ea deducitur, alioquin non ipsa sufficeret ad nostram salutem et nos-
trae defensionem fidei, etc., quod est contra Augustinum... » (Sent.,
I, d. 1, q. 1, a. 2: cité par W. PALMER, op. infra cit., p. 14, n. e).
13. « In ipsa (Scriptura) clarissime traduntur ea quae sunt necessaria
et sufficientia ad finem ultimum consequendum » (cité par P. DE VOOGHT,
Les Sources, p. III.
14. Dialogus, lib. II, c. 1, dans GOLDAST, Monarchia..., t. II (Amster-
dam, 1631), p. 410-411: « Illae solae veritates sunt catholicae reputan-
dae et de necessitate salutis credendae quae in canone Bibliae explicite
vel implicite asseruntur (...). Omnes autem aliae veritates quae nec in
Biblia sunt insertae nec ex contentis in ea, consequentia formali et
necessaria possunt inferri, licet in scripturis sanctorum et in diffini-
tionibus summorum Pontificum asserantur, et etiam ab omnibus fide-
libus teneantur, non sunt catholicae reputandae: nec est necessarium
ad salutem eis per fidem firmiter adhaerere » (p. 410): Occam invoque
ensuite des textes d'Écriture et de S. Augustin en ce sens.
15. C. 2-5, p. 411-416.
347
